"Machu Picchu er virkisborg ķ Andesfjöllum er gnęfir yfir Urubambadalnum. Hśn er um žaš bil 80 km fyrir noršan Cuzco sem var hin fornu höfušborg Inkanna. Machu Picchu liggur į 13. grįšu sušlęgrar breiddar ķ um 2400 metra hęš yfir sjó, um 1000 metrum nešar en Cuzco, og er vešurfar žar mun mildara en ķ Cuzco. Borgin er byggš į fjallshrygg milli fjallanna Machu Picchu og Huayna Picchu, hįtt yfir Urubambafljótinu sem rennur umhverfis borgina ķ boga į žrjį vegu. Žverhnķpt bergstįliš er allt aš 450 metra hįtt frį įnni og upp aš borginni. Borgin var óvinum illvinnanleg vegna hinna nįttśrulegu ašstęšna. Ķ hlķšunum eru stallar meš akurreinum žar sem rękta mįtti nęg matvęli fyrir ķbśa stašarins. Vatn er nęgt į stašnum frį lindum į svęšinu.

Machu Picchu var byggš um mišja 15. öld er veldi Inka stóš sem hęst ķ tķš hins öfluga keisara Pachacuti Inca Yupanqui (1438-1471). Borgin var yfirgefin 1572 ķ kjölfar spęnska hernįmsins. Spęnska hernįmslišiš kom hins vegar aldrei į stašinn og žvķ er borgin óröskuš og einstaklega vel varšveitt. Ķ virkisborginni eru rķflega 140 byggingar, hof og ašrar opinberar byggingar auk ķbśšarhśsa. Borginni var skipt ķ hverfi, fyrir trśarbyggingar, ašal og presta og almenning. Žar eru torg og önnur opin svęši, brunnar og įveiturennur, er nįšu til akurreina og flestra bygginga. Um tvö hundruš tröppugangar tengja byggšina saman ķ hinum mikla halla. Öll eru hśsin byggš af tilhöggnu granķti, flest įn mśrlķms, en grjótiš svo nįkvęmlega fellt saman aš eigi mį hnķfsblaši į milli koma. Žök voru żmist af steini eša lķfręnum efnum.



 

Eftir aš borgin var yfirgefin tżndist hśn umheiminum ķ meira en fjórar aldir og žaktist gróšri. Seint į 19. öld var vitaš aš nokkrir śtlendingar komu į stašinn og ręndu jafnvel fornum gripum. Žaš var svo ekki fyrr en ķ jślķ 1911 aš bandarķski sagnfręšingurinn og hįskólakennarinn Hiram Bingham tilkynnti aš hann hefši „fundiš“ borgina. Hann hafši stundaš fornleifarannsóknir į svęšinu um nokkurra įra skeiš, einkum ķ leit aš borginni Vilcabamba, sķšasta varnarvirki Inkanna ķ hernįmi Spįnverjanna. „Fundur“ Binghams vakti heimsathygli og ķ fyrstu bók sinni um svęšiš kallaši hann stašinn „hina tżndu borg Inkanna.“ Hann stundaši rannsóknir žarna nęstu įrin og greindi frį žeim ķ fjölmörgum greinum og bókum.

 


Machu Picchu hefur lengi veriš eitt helsta ašdrįttarafl feršamanna ķ Perś og helgast žaš af żmsum įstęšum. Borgin er ķ ęgifögru og hrikalegu umhverfi, hśn var lengi hulin umheiminum og frį fyrstu tķš viršist einhver leyndarhjśpur hafa hvķlt yfir stašnum frį fyrstu tķš. Einnig vekur žaš įhuga manna aš fręšimenn hafa ekki oršiš samdóma um ešli borgarinnar, ķ hvaša tilgangi hśn var byggš og hvaša hlutverki hśn įtti aš žjóna ķ rķki Inkanna og hefur žaš aukiš į dulśš og ašdrįttarafl stašarins.

 

 

 

 

 


Hiram Bingham taldi sjįlfur aš borgin vęri eins konar tįknręnn fęšingarstašur „meyja sólarinnar“ sem gegndu mikilvęgu hlutverki sem gęslumenn helgra véa Inkanna og sem įstkonur Inkanna. Ašrir fręšimenn hafa lagt įherslu į trśarlegt hlutverk stašarins sem eins konar tengipunkt viš gušina žar sem samskiptin viš žį vęru aušveldust. Enn ašrir fręšimenn hafa tališ aš frį borginni hafi įtt aš stjórna umferš og vöruflutningi į nżunnum svęšum. Einhverjir töldu borgina hafa veriš byggša sem fangelsi fyrir glępamenn er framiš höfšu alvarlega glępi gegn rķkinu. Enn voru ašrir sem töldu aš Machu Picchu hefši žjónaš sem tilraunastöš ķ ręktun žar sem nżta mįtti akurstallana viš mismunandi skilyrši. Enn voru žeir sem töldu aš borgarvirkiš hefši įtt aš žjóna sem neyšarathvarf fyrir keisara og hiršmenn. Aš sķšustu mį nefna aš żmsir hafa tališ aš stašurinn hafi veriš byggšur sem vetrardvalastašur fyrir keisara žar sem loftslag er žar mun mildara en uppi į hįsléttunni. Er žessi sķšasta tilgįta ekki fjarstęšukenndust.

 

Frekari fróšleikur į Vķsindavefnum:

* Hvaš eru Inkar? eftir Žórunni Jónsdóttur

Heimildir og myndir:
  • Hiram Bingham: Lost City of the Incas. London 2003.
  • J. Alden Mason: The Ancient Civilizations of Peru. Pelican Books. Harmonthsworth 1969.
  • Rebecca Stone-Miller: Art of the Andes from Chavķn to Inca. London 2002.
  • Nicholas J. Saunders: The Incas. Sutton Publishing 2000.
  • Carmen Bernhard: The Incas. Empire of Blood and Gold. London 1994.
  • Esther Pasztory: Pre-Columbian Art. London 1998.
  • Antony Mason: Ancient Civilization of the Americas. London 2001.
  • Kort: OceansArt.US. Ķslensku texti settur inn af ritstjórn Vķsindavefsins. Sótt 8. 3. 2011.
  • Mynd af steinhlešslu: Pasztory, bls. 17.
  • Mynd af akurreinum: Litscape Art. Ljósmyndari: Tony Waltham. Sótt 22. 2 .2011.
  • Machu Picchu: Hiking Trip Reports. Sótt 22. 2. 2011."

... tilvitnun ķ vķsindavefinn lżkur.